Nhìn lại văn học TPHCM 30 năm qua, các nhà văn như Sơn Nam, Trang Thế Hy, Lê Văn Thảo, Anh Đức, Nguyễn Quang Sáng, Thanh Nguyên, … đã góp phần rất lớn cho sự phát triển của nền văn học nước nhà. Họ là những cây đa cây đề với những sự định hướng phát triển của văn học cả nước.
Là miền đất lành nên TPHCM đã tiếp nhận, qui tụ rất nhiều nhà văn từ mọi miền trên cả nước. Mỗi nhà văn mang theo mình những tìm tòi sáng tạo đã làm cho màu sắc văn chương TP thêm phong phú. Bên cạnh đó, qua 6 lần tổ chức trại sáng tác, Hội nhà văn TP đã có thêm đội ngũ đông đảo các nhà văn trẻ. Trần Nhã Thụy, Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Ngô Thị Hạnh, Thiên Di, Yến Linh … đã cho ra đời những tác phẩm văn học có chất lượng, phản ánh phần nào tình cảm, khát vọng và suy nghĩ trước cuộc sống của những người trẻ. Song, những đổi mới, cách tân văn học chỉ là sự đột phá, sáng tạo nhất thời mang tính cá nhân chứ chưa tạo trào lưu hay tầm ảnh hưởng nhất định.
TPHCM, nơi tập hợp tinh hoa khắp mọi miền thì văn chương ở đây cũng sôi nổi và nhiều màu sắc, mang dấu ấn của từng vùng từng miền. Đây là điều mà theo nhà văn Nguyễn Quang Sáng là “rất đặc biệt”, là “lấp lánh dòng văn học của cả nước”. Chính vì những điều đặc biệt ấy mà theo tác giả của “Cánh đồng hoang” cho rằng:
Nhuận bút không đủ sống, các nhà văn ngoài viết văn còn phải viết báo, đi dạy hoặc làm nhiều nghề khác để kiếm sống. Chính vì điều đó mà nhiều, rất nhiều truyện ngắn, sáng tác ngắn ra đời nhưng thiếu các tác phẩm dài hơi, thiếu tiểu thuyết và chưa quan tâm nhiều đến lí luận phê bình. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng trăn trở:
Song song đó, hội nhà văn TPHCM không có nhiều chiến lược và chăm lo đến mặt quảng bá: quảng bá tác phẩm, quảng bá hoạt động nên đời sống văn học chưa được chú ý đúng mức mà chỉ là những âm thanh nhỏ trong dàn đồng ca lớn của nhiều mảng giải trí hiện nay. GS Trần Thanh Đạm cho rằng trong tình hình văn học, văn hóa đọc đang bị bao vây bởi những loại hình giải trí khác mà văn học không tạo cho mình thương hiệu thì rất khó đứng vững trên thị trường. Hơn 400 hội viên nhưng theo nhà nghiên cứu Trần Thanh Đạm vẫn chưa tạo được thương hiệu cần thiết để mọi người biết đến.
Hội thảo “30 năm phát triển văn học TPHCM”, chỉ khoảng 40 nhà văn tham dự, mà đa số là nhà văn lớn tuổi với nhiều tham luận song chưa nhiều giải pháp phát triển văn học, chưa chỉ rõ được thực trạng cũng như chưa có những đề xuất đột phá để chúng ta yên tâm hơn về tương lai sự phát triển của văn học TPHCM.
Ngọc Bích